Όρια και πως να τα βάλετε εύκολα

Δυσκολεύεστε κι εσείς να θέσετε τα όρια σας είτε στους δικούς σας ανθρώπους είτε στον επαγγελματικό σας χώρο; Τα όρια για να γίνουν αντιληπτά οφείλουμε να τα επικοινωνήσουμε. Ποιες συμπεριφορές αποδεχόμαστε και ποιες όχι και σε αυτό το σημείο αρκετοί από εμάς φαίνεται να δυσκολεύονται και αναρωτιούνται τι κάνουν σωστά και τι λάθος.

Ο καθορισμός των ορίων απαιτεί να εκπαιδεύσετε τους ανθρώπους γύρω σας από την αρχή, εφόσον αυτό δεν το έχετε κάνει. Μην ξεχνάτε ότι έχετε ήδη αποδεχθεί να σας συμπεριφέρονται με τον τρόπο που εκείνοι ορίζουν, χωρίς εσείς να εκφράζετε καμία διαμαρτυρία. Με το να μην αντιδράτε, ουσιαστικά δηλώνετε ότι αποδέχεστε αυτή την καταπιεστική και κατά κάποιον τρόπο κακοποιητική συμπεριφορά.

Μπορείτε να αλλάξετε τον τρόπο που σας αντιμετωπίζουν οι άλλοι, είτε αυτός είναι ο εργοδότης σας είτε το ανήλικο παιδί σας. Ο σύντροφός σας ή οι γονείς σας, φτάνει να το αποφασίσετε και να δεσμευτείτε απέναντι στον εαυτό σας.  

Τι πρέπει να κάνετε; Να χρησιμοποιήσετε σωστά τη φωνή σας. Αυτό το μοντέλο των τεσσάρων βημάτων λειτουργεί εξίσου καλά σε όλους! Για να λειτουργήσει όμως, θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε ουδέτερο τόνο στη φωνή σας. Σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται η ένταση, ο θυμός, η αγανάκτηση ή τα περιφρονητικά σχόλια. Πριν ξεκινήσετε να εκπαιδεύσετε τους άλλους γύρω σας, φροντίστε να εξασκηθείτε στον ουδέτερο τόνο φωνής. Καλό θα ήταν να πάρετε μερικές βαθιές αναπνοές, για να έρθετε σε πιο ήρεμη κατάσταση  ώστε να βρείτε τον δικό σας ουδέτερο τόνο. Μπορείτε να εξασκηθείτε μπροστά σε έναν καθρέφτη λέγοντας μια φράση που δεν σας δημιουργεί έντονα συναισθήματα όπως, ‘’το λεμόνι είναι κίτρινο’’.   

Παράδειγμα 1

Η φίλη σας αργεί πάντα στα ραντεβού σας. Πόσες φορές στο παρελθόν δεν έχετε ‘’γκρινιάξει’’ για αυτή τη συνήθειά της χωρίς να όμως έχετε δει αποτέλεσμα; Αυτή τη φορά, προκαλέστε εσείς την “αλλαγή” της κατάστασης μέσα σε τέσσερα βήματα.

1. Πληροφορείστε τη φίλη σας για την πράξη της. Πείτε: Αντιλαμβάνεσαι ότι έχεις καθυστερήσει δεκαπέντε λεπτά; Χωρίς ειρωνία ή εκνευρισμό. Αν καταλάβετε ότι δεν σας παίρνει σοβαρά, περάστε στο δεύτερο βήμα.
2. Δηλώστε το αίτημά σας. Να πάψει δηλαδή,να έχει αυτή τη συμπεριφορά απέναντί σας. Ζητήστε της να σταματήσει, λέγοντας:
   Ζητώ όταν με συναντάς να έρχεσαι στην ώρα σου. Αν δείτε ότι συνεχίζει να αδιαφορεί περάστε στο τρίτο βήμα.
3. Απαιτείστε και κάθε σας απαίτηση θα πρέπει να συνοδεύεται από συνέπειες τις οποίες καλείστε να τηρήσετε οπωσδήποτε. Πείτε: Την επόμενη φορά θα σε περιμένω δέκα λεπτά και μετά θα φύγω. Το σημαντικό εδώ είναι να κάνετε αυτό που λέτε γιατί διαφορετικά κανείς δεν θα σας πάρει στα σοβαρά. 
4. Υπάρχει περίπτωση να δείτε αντίδραση από την πλευρά της φίλης σας γιατί έτσι έχει συνηθίσει να σας  φέρεται. Αν π.χ. αρχίζει να φωνάζει, μπορείτε να την εγκαταλείψετε αν χρειαστεί. Πείτε: Δεν μπορώ να συνεχίσω τη συζήτηση ενώ φωνάζεις, προτείνω να ηρεμήσεις και να συνεχίσουμε μετά. Ίσως χρειαστεί να απομακρυνθείτε προσωρινά από τη φίλη σας ή και να την ‘’εγκαταλείψετε’’ αν δείτε ότι τα όριά σας δεν γίνονται σεβαστα.

Σε όλα τα βήματα θα πρέπει να έχετε οπωσδήποτε ουδέτερο τόνο φωνής. Θυμηθείτε, ‘’το λεμόνι είναι κίτρινο’’. Το ζητούμενο εδώ είναι να θέσετε τα όριά σας και να εκπαιδεύσετε τον κόσμο να σας σέβετε. Δεν υπάρχει λόγος να αναλώνεστε σε σχέσεις που δεν υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός.

Παράδειγμα 2

Ο προϊστάμενός σας φωνάζει διαρκώς. Το ζητούμενο εδώ είναι πρώτον να μην το πάρετε προσωπικά, ειδικά όταν φωνάζει σε όλους και δεύτερον να θέσετε τα όριά σας ήρεμα.

1. Τον πληροφορείτε για αυτό που σας αναστατώνει. Πείτε: ‘’καταλαβαίνετε ότι φωνάζετε;’’
2. Δηλώστε το αίτημά σας: ‘’σας ζητώ να μην μου φωνάζετε’’.
3. Απαιτήστε με ευγένεια και ορίζοντας τις συνέπειες: ‘’παρακαλώ να σταματήσετε να μου φωνάζετε γιατί δεν μπορώ να συγκεντρωθώ και θα κάνω σοβαρά λάθη’’.
4. Αποχωρήστε ήρεμα τη στιγμή που κρίνετε λέγοντας: ‘’δεν μπορώ να συνεχίσω αυτή τη συζήτηση ενώ φωνάζετε. Θα πάω στο γραφείο μου και θα επιστρέψω αμέσως μόλις ηρεμήσετε’’.

Ειδικά με θέματα που προκύπτουν στον εργασιακό χώρο, γνωρίζω ότι σας φαίνεται βουνό να ενημερώσετε τον προϊστάμενό σας ότι έχετε όρια και δεν επιτρέπετε σε κανέναν να ξεσπάει τα νεύρα του πάνω σας. Από καρδιάς όμως σας λέω, ότι κανένας δεν πρόκειται να εκτιμήσει το έργο σας και τον κόπο σας αν δεν το κάνετε πρώτα εσείς για τον εαυτό σας. Κρατώντας ουδέτερο τόνο στη φωνή σας, κανείς δεν θα νιώσει ότι απειλείται από τα λόγια σας.

Παράδειγμα 3

Τα παιδιά έχουν σκορπίσει τα παιχνίδια τους παντού.

1. Τα πληροφορείτε για την πράξη τους: ‘’συνειδητοποιείτε ότι τα παιχνίδια σας είναι στο πάτωμα;’’ Αν δεν αντιδράσουν, που δεν θα αντιδράσουν την πρώτη φορά, περνάτε αμέσως στο δεύτερο βήμα.
2. Δηλώστε το αίτημά σας: ‘’Σας ζητώ να τα τακτοποιήσετε τώρα’’. Αν δεν ανταποκριθούν, περάστε στο τρίτο βήμα.
3. Απαιτήστε ορίζοντας τις συνέπειες: ‘’Αν δεν τα μαζέψετε τώρα, θα αναγκαστώ να τα μαζέψω εγώ και τότε θα τα χαρίσω σε παιδιά που τα έχουν ανάγκη’’. Σε αυτό το σημείο οφείλετε να κάνετε αυτό που είπατε για να τα εκπαιδεύσετε ώστε να σας πάρουν στα σοβαρά. Για το λόγο αυτό, ποτέ δεν λέμε κάτι όταν δεν έχουμε το σθένος να το εφαρμόσουμε.
4. Παραίτηση: Εννοείται ότι σε καμία περίπτωση δεν θα εγκαταλείψετε τα παιδιά σας, οφείλετε όμως να κάνετε τα λόγια σας πράξη. Μαζέψτε ήσυχα τα παιχνίδια τους και τοποθετήστε τα σε μια κούτα. Ενημερώστε τα ξανά ότι θα τα χαρίσετε και απομακρυνθείτε από το χώρο. Μην ανησυχείτε, τις περισσότερες φορές δεν θα χρειαστεί να το κάνετε, ειδικά όταν συνειδητοποιήσετε πρώτα εσείς και μετά τα παιδιά πως η συνέπειες δεν είναι ούτε απειλές ούτε τιμωρία. Συνέπειες υπάρχουν σε κάθε μας πράξη και για να το διδάξουμε στα παιδιά, πρώτα απ’ όλα θα πρέπει εμείς να το εμπεδώσουμε και να απενοχοποιηθούμε αν πρέπει να χαρίσουμε μερικά.

Να θυμάστε ότι σε όλα τα βήματα, ο τόνος της φωνής σας πρέπει να λέει, ‘’το λεμόνι είναι κίτρινο’’.

Για να κατακτήσετε το στόχο σας, δεν χρειάζεται να υψώσετε τη φωνή σας ούτε και να θυμώσετε, γιατί τότε μπορεί να μην έχετε το αποτέλεσμα που θέλετε. Η δύναμη βρίσκεται στον ήρεμο και ουδέτερο τόνο φωνής. Θα διαπιστώσετε ότι χρησιμοποιώντας αυτό τον τρόπο επικοινωνίας, βάζετε ισχυρά και ξεκάθαρα όρια κι έτσι θα αποκτήσετε τον σεβασμό που σας αξίζει σε όλους τους τομείς της ζωής σας.

Είναι γεγονός ότι τις περισσότερες φορές φοβόμαστε πως αν δηλώσουμε τα όρια μας, θα ενοχλήσουν τους ανθρώπους γύρω μας. Αυτό όμως δεν ισχύει και οπωσδήποτε δεν είναι δίκαιο για κανέναν. Συνηθίζουμε να σεβόμαστε όσους έχουν συγκεκριμένα και ευδιάκριτα όρια και ξέρουν να τα επιβάλλουν με ήρεμο τρόπο. Αν δεν έχετε όρια κινδυνεύεται να σας εκμεταλλευτούν και δεν έχω δει κανέναν να προοδεύει τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο αφήνοντας τους άλλους να του συμπεριφέρονται ανεξέλεγκτα.

Κλείνοντας, θα σας πρότινα να επικοινωνήστε τα προτερήματά σας. Δηλώστε π.χ. ότι,  “είμαι πάντα στην ώρα μου”, “δεν δίνω συμβουλές αν δεν μου τις ζητήσουν”, “λέω πάντα την αλήθεια”, “δεν υψώνω τη φωνή μου”, ειδικά στην αρχή μιας συνεργασίας ή γνωριμίας. Με αυτό τον τρόπο βοηθάτε τους άλλους να καταλάβουν καλύτερα ποιοί είστε. Σίγουρα θα σας παρατηρούν για λίγο καιρό για να δουν κατά πόσο αυτά που λέτε τα εφαρμόζετε. Όταν όμως συνειδητοποιήσουν ότι λ.χ. είστε πάντα στην ώρα σας, τότε δύσκολα θα σας αμφισβητήσουν ξανά. 

Και να θυμάστε ότι ‘’το λεμόνι είναι κίτρινο’’.

‘’Ποτέ μην περιμένεις οι άνθρωποι να σου φέρονται
καλύτερα απ’ ό,τι εσύ φέρεσαι στον εαυτό σου’’.

Bo Bennett

* * *

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική,  ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, κλείστε τη συνεδρία σας εδώ για  να συζητήσουμε ό,τι σας απασχολεί.

Γαβριέλλα Καραπατή