Μητέρα Νάρκισσος

Η Λίλη (υποθετικό όνομα) προσπαθούσε απεγνωσμένα να γίνει αποδεκτή από την μητέρα της. Αυτό που θυμόταν από τα παιδικά της χρόνια, ήταν οι παρατηρήσεις που άκουγε για όλα όσα είχε κάνει λάθος. Η σύγκρισης της ιδίας με την μητέρα της, στην αντίστοιχη ηλικία, ήταν καθημερινότητα. Ποιά ήταν η καλύτερη μαθήτρια και γιατί η Λίλη μιλούσε λιγότερες ξένες γλώσσες; Η μαγειρική ικανότητα της μητέρας της ήταν πάντα καλύτερη, όπως και το ταλέντο της στο ράψιμο και στο πλέξιμο. Ζητήματα που την Λίλη την άφηναν αδιάφορη. Σήμερα διηγείται ότι δυσκολεύτηκε να βρει τη δική της διαδρομή, ενδιαφέροντα και κλίσεις γιατί ήταν πάντα “λίγη” και είχε μάθει να ζει με συγκατάβαση και αυτό της έφτανε. Όταν όμως πήρε τη βοήθεια που ζήτησε, ανακάλυψε τον υπέροχο εαυτό της και αφού τον σεβάστηκε, βρήκε το δρόμο της. Δημιούργησε και κυνήγησε τα δικά της όνειρα κι άρχισε να χαίρεται με τα επιτεύγματα της. Η Λίλη μεγάλωσε με μια μητέρα με ναρκισσιστική προσωπικότητα.

Το “εγώ πότε θα γίνω μάνα” της Δήμητρας Παπαδοπούλου, μεγάλωσε ολόκληρη γενιά και βοήθησε αρκετές γυναίκες να αρχίσουν να μιλούν ελεύθερα για την επιθυμία τους να κάνουν παιδί. Μέσα από την κοινωνία μας και την οικογένειά μας, μεγαλώνουμε πιστεύοντας ότι η αγάπη της μητέρας είναι έμφυτη. Πολλές φορές είναι έτσι αλλά όχι πάντα. Γεγονός είναι ότι υπάρχει εξιδανίκευση γύρω από τον ρόλο της μητέρας και κακά τα ψέματα, πάνω σε αυτόν έχει στηθεί ένας ολόκληρος μηχανισμός που χρησιμοποιώντας τα συναισθήματά μας, φροντίζει να μας πουλήσει τα πάντα. Από ταινίες στο Hollywood μέχρι καλτσάκια, αυτοκίνητα, ασφάλειες ζωής και όσα άλλα βάλει ο νους μας.

Εάν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι η μητρότητα είναι πιο περίπλοκη από όσο μπορούμε να φανταστούμε. Υπάρχουν στιγμές που η μητέρα–άνθρωπος θέλει να το βάλει στα πόδια. Κουράζεται, χάνει την ψυχραιμία της, φοβάται, απογοητεύεται από τον ίδιο της τον εαυτό όταν αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να δώσει στο παιδί της όλα όσα ονειρεύτηκε και αναρωτιέται, “τι στην ευχή έκανα;”. Κι αμέσως μετά, το επόμενο δευτερόλεπτο, με ένα χαμόγελο, μια γκριμάτσα ή μια αγκαλιά του παιδιού, τα πάντα μπαίνουν στη θέση τους. Από τα συναισθήματα μέχρι τα πεταμένα παιχνίδια. Η μητρότητα συνοδεύεται από ρήξεις, αστοχίες και μπόλικη αγάπη, δοσμένη πολλές φορές με υπερβολή ή και λιγότερο ενδεδειγμένο τρόπο.

Αυτό είναι το καλό σενάριο της υπόθεσης μητρότητα. Τι γίνεται όμως με τις γυναίκες εκείνες που δεν μπορούν να αγαπήσουν αληθινά το παιδί τους;

Είναι ένα θέμα πολύ ευαίσθητο και συνήθως δεν κουβεντιάζουμε γι’ αυτό ανοιχτά. Το αντιλαμβάνεται στη σωστή του διάσταση μόνο όποιος  το έχει ζήσει. Βλέπετε είναι δύσκολο να αντιληφθούμε ότι μερικές γυναίκες, λόγω των δικών τους τραυμάτων, όχι μόνο δεν μπορούν να νιώσουν τα παιδιά τους ως μοναδικά και άξια αγάπης πλάσματα, αλλά μέσα από αυτά, ψάχνουν να βρουν την επιβεβαίωση στη ζωή τους και να γεμίσουν τα δικά τους κενά.

Η μητέρα με ναρκισσιστική προσωπικότητα βλέπει το παιδί της ως προέκταση του εαυτού της. Ένα πλάσμα στο οποίο μπορεί να προβάλει τις αρνητικές πλευρές της. Το παιδί παίρνει τη μορφή του ανταγωνιστή και συχνά μετατρέπεται σε πηγή ζήλιας. Η μητέρα αυτή, ζει το δικό της όραμα. Πιστεύει για τον εαυτό της ότι είναι ένα πλάσμα μοναδικό, άξιο προσοχής και επιβράβευσης. Θα κάνει ό,τι μπορεί για να διατηρήσει αυτή την εικόνα του εαυτού της, αδιαφορώντας για τα συναισθήματα που δημιουργεί στο παιδί της. Γνωρίζουμε ότι ένας ναρκισσιστής δεν είναι σε θέση να δημιουργήσει μια πραγματική σχέση. Κατά τον ίδιο τρόπο και μια μητέρα με ναρκισσιστική προσωπικότητα αντιλαμβάνεται τους άλλους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών της, ως πλάσματα που είτε ικανοποιούν είτε ματαιώνουν τις δικές της ανάγκες.

Παρατηρήστε στη φύση πως τα ζώα κοιτάζουν τα μικρά τους. Τα φροντίζουν, τα θηλάζουν, τα εκπαιδεύουν, γίνονται επιθετικές προκειμένου να διασφαλίσουν την ακεραιότητα τους και είναι τρυφερές μαζί τους για όσο τα μωρά τις έχουν ανάγκη. Στο ζωικό βασίλειο η μητέρα μεγαλώνει τα παιδιά της χωρίς να προβάλλει σε αυτά προσδοκίες, φόβους, προσωπικά όνειρα και φιλοδοξίες. Χωρίς να έχει ανάγκη το παιδί της να γίνει ο δικός της προσωπικός καθρέφτης.

Τι γίνεται όμως με τα παιδιά; Τα παιδιά επιδιώκουν την αγάπη και την έγκριση των γονιών τους. Όταν δεν την λαμβάνουν, πιστεύουν ότι αυτό συμβαίνει γιατί δεν τα αγαπούν ή γιατί έχουν κάνει κάτι λάθος, ότι φταίνε. Όσο παράξενο κι αν σας φανεί να έχετε υπόψη σας ότι οι άνθρωποι νιώθουμε μεγαλύτερη ασφάλεια όταν είμαστε εμείς οι κακοί της υπόθεσης. Μας είναι αδύνατο να πιστέψουμε ότι ο άνθρωπος που μας έφερε στον κόσμο, δεν μας νοιάζεται και δεν μας αγαπά. Θεωρούμε ότι αν εμείς είμαστε το πρόβλημα, τότε μπορούμε να το διορθώσουμε, να το ελέγξουμε και τελικά να αγαπηθούμε. Αν παρατηρήσετε με προσοχή γύρω σας, ίσως αντιληφθείτε πόσα παιδιά αλλά και ενήλικες αναζητούν και κοπιάζουν για την έγκριση της μητέρας. Βλέπετε είναι πιο ασφαλές να ζεις σε έναν κόσμο στον οποίο ο κακός είσαι εσύ, από το να ζεις σε έναν κόσμο όπου το άτομο που υποτίθεται ότι σε αγαπά, σε νοιάζεται και σε προστατεύει δεν μπορεί να το κάνει. Άλλωστε, αν εμείς είμαστε το πρόβλημα, τότε μπορούμε απλώς να αλλάξουμε τον εαυτό μας και τελικά να αγαπηθούμε.

Η θεραπεία από μια ναρκισσιστική μητέρα είναι μια διαδικασία πένθους, διαπραγμάτευσης και αποδοχής. Θλίψης για τη μητέρα που δεν είχες ποτέ και την παιδική ηλικία που νιώθεις ότι χάθηκε. Γεγονός είναι, ότι το να αποδεχτείς ότι η μητέρα σου είναι ανίκανη να αγαπήσει, είναι δύσκολο. Δέξου όμως ότι αυτό ίσχυε πολύ πριν γεννηθείς και δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα για να το αλλάξεις. Μέσα από αυτή τη διαδικασία του πένθους και της αποδοχής, μπορείς να αρχίσεις να επιδιορθώνεις — όχι τη σχέση με τη μητέρα σου, αλλά τη σχέση με τον εαυτό σου. Μπορείς να γίνεις η μητέρα που δεν είχες ποτέ. Να προσεγγίσεις τον εαυτό σου με κατανόηση, συμπόνια, φροντίδα και την αγάπη που η μητέρα σου, δεν ήταν σε θέση να σου δώσει. Όταν αναγνωρίζεις ότι δεν είσαι εσύ το ‘’λάθος’’ και αξίζεις να σε αγαπάνε, τότε η ντροπή διαλύεται και κάθε τι άσχημο που πίστευες για τον εαυτό σου, εξαφανίζεται.  Αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι ότι δεν είσαι πλέον ένα πλάσμα αβοήθητο και πως βρίσκεσαι σε θέση να προχωρήσεις τη ζωή σου.

Εάν είσαι παιδί μιας ναρκισσιστικής μητέρας, να θυμάσαι ότι δεν είσαι μόνος/η και αξίζεις να σε αγαπούν. Έχεις την ικανότητα να αγαπάς και σε καμία περίπτωση δεν είσαι η μητέρα σου.

“Αν ένας άνθρωπος υπήρξε το αδιαμφισβήτητα αγαπημένο παιδί της μητέρας του, διατηρεί σε όλη του τη ζωή το αίσθημα θριάμβου, την πίστη στην επιτυχία, που συχνά οδηγεί πραγματικά στην επιτυχία”

Zigmund Freud

* * *

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική, ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, κλείστε τη συνεδρία σας εδώ για να συζητήσουμε ό,τι σας απασχολεί.

Γαβριέλλα Καραπατή