Τοξικοί φίλοι και πως να τους αντιμετωπίσετε
Η “Ι” πίστευε ότι εκείνη και η “Ν” ήταν αδελφές ψυχές. Η πραγματική της οικογένεια και η αδελφή που άξιζε να έχει. Ο σύμβουλός της, ο άνθρωπος στον οποίο μπορούσε να εξομολογηθεί τα πάντα. Από την πρώτη στιγμή και οι δύο μαζί, ένιωσαν έντονα το αίσθημα οικειότητας που της έδεσε κι έκτοτε, τα μυστικά της μιας έγιναν μυστικά και της άλλης, όπως και τα όνειρα, οι ελπίδες, οι στόχοι, οι χαρές και οι λύπες, τα καλά και τα λάθη και τίποτα δεν φανέρωνε ότι θα έφτανε η ώρα που η φιλία τους θα τελείωνε. Το γιατί, το κατάλαβαν στην πορεία.
Αυτό που μας δένει με τους φίλους μας, είναι η υποστήριξη, η έλλειψη κριτικής και η αίσθηση σταθερότητας και συνέπειας. Βασιζόμαστε στον/στην κολλητή μας και δεν διστάζουμε να μοιραστούμε μαζί του/της τα πάντα ή σχεδόν τα πάντα και ταυτοχρόνως σεβόμαστε τις επιλογές και τα όρια των φίλων μας.
Η αλήθεια είναι, ότι οι προβληματικές φιλικές σχέσεις δεν προκύπτουν σε βάθος χρόνου. Προειδοποιητικά σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά, υπάρχουν από την αρχή, τα οποία όμως παραβλέπουμε λόγω του ενθουσιασμού που νιώθουμε και σκεφτόμαστε ότι είμαστε λίγο υπερβολικοί και τις κόκκινες σημαίες της φιλίας μας τις κάνουμε στην άκρη. Πείθουμε έτσι τον εαυτό μας να κάνει τα στραβά μάτια και να παραμένει σε μια φιλία που καλό θα ήταν να την έχουμε αποφύγει.
Είναι γνωστό ότι μια φιλία έχει τέτοια επίδραση στη ζωή μας, είτε θετική είτε αρνητική, που τις περισσότερες φορές, έχει επίπτωση στην υγεία, την αυτοεκτίμηση, τη διάθεση μας, τους στόχους που θέτουμε για τη ζωή μας, την ευεξία αλλά και την ευημερία μας.
Συχνά ακούμε κι έτσι είναι, ότι την οικογένειά μας δεν μπορούμε να την επιλέξουμε και ότι οι πραγματικοί φίλοι είναι η οικογένεια της καρδιάς, η συνειδητή επιλογή μας. Στο παράδειγμα της “Ι” όταν άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι η “Ν” δεν ήταν αυτό ακριβώς που η ίδια φαντάστηκε, πληγώθηκε τόσο πολύ που ήταν σαν να είχε χάσει ‘’τη μεγάλη αγάπη της ζωής της’’. Έτσι ακριβώς το περιέγραψε και συμπλήρωσε ‘’μια ερωτική απογοήτευση ξεπερνιέται πιο εύκολα, η φιλία όμως είναι άλλο πράγμα …’’
Τι όμως θα έπρεπε να προσέχουμε στις φιλίες μας έτσι ώστε να μην “επιτρέπουμε” τοξικές συμπεριφορές;
Είναι επικριτικοί με τους ανθρώπους γύρω τους, ειρωνικοί, μιλούν άσχημα ή κοροϊδευτικά και συνήθως πίσω από την πλάτη αυτών που κρίνουν. Νομίζετε ότι συμπεριφέρονται έτσι στους άλλους. Τι πιστεύετε ότι τους εμποδίζει να κάνουν ακριβώς το ίδιο και σε εσάς; Για σκεφτείτε το λίγο.
Η πρώτη σκέψη που περνάει συνήθως από το μυαλό μας είναι “να βοηθήσουμε τον φίλο μας”. Εκείνος/η μοιράζεται μαζί μας το παράπονό του κι εμείς παίρνουμε αξία από την εμπιστοσύνη που μας δείχνει. Με την πάροδο του χρόνου όμως, αντιλαμβάνεστε ότι όλο και πιο συχνά ακούτε παράπονα και αδικίες να συμβαίνουν στη ζωή του/της φίλης σας. Να φταίνε μόνο οι άλλοι κι εκείνος/η ποτέ! Σας θυμίζει κάτι αυτό; Αν ναι, τότε έχει έρθει η στιγμή να αναλογιστείτε μήπως είσαστε κι εσείς ένα πρόσωπο στο οποίο ασκεί κριτική πίσω από την πλάτη σας; Και τέλος πάντων τι διαφορετικό έχετε, πέρα από την καλή σας την καρδιά, ώστε να εξαιρεθείτε από την άσχημη συμπεριφορά;
Το κουτσομπολιό ή αλλιώς “θα σου πω ένα μυστικό αλλά … εγώ δεν σου είπα τίποτα”. Λίγο η πλάκα, λίγο ότι νομίζετε πως είστε ο άνθρωπος που εμπιστεύεται περισσότερο απ’ όλους στη ζωή του/της και χάνετε τη μεγάλη εικόνα η οποία σας δείχνει ότι αργά ή γρήγορα και το δικό σας μυστικό θα διαρρεύσει. Κακά τα ψέματα, τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσετε ότι ο στενός σας φίλος/η μοιράζεται με ευκολία τα μυστικά των άλλων ανθρώπων, τότε η σχέση σας θα περάσει σε άλλο επίπεδο. Θα αποφεύγετε να μοιραστείτε μαζί του/της τα σημαντικά κομμάτια της ζωής σας γιατί θα έχετε γίνει περισσότερο προσεκτικοί. Αυτός όμως δεν λέγεται φιλιά και δεν φταίτε εσείς γι’ αυτό.
Δεν είστε ο εαυτό σας. Αντιλαμβάνεστε ότι προσπαθείτε να κρύψετε κομμάτια της ζωής σας. Αυτό συμβαίνει γιατί νιώθετε ότι δεν μπορείτε να μοιραστείτε τις αλήθειες της ζωής σας γιατί αν το κάνετε, θα υποβάλετε τον εαυτό σας σε άσχημη κριτική ή θα βιώσετε έντονες αρνητικές αντιδράσεις, υπεροψία, κοροϊδία και ό,τι άλλο. Σε μια φιλία αυτό που αξίζει, είναι ότι ο κάθε ένας από εμάς μπορεί να είναι ελεύθερος να εκφράσει, με σεβασμό πάντα, τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις πράξεις του χωρίς να φοβάται. Δεχόμαστε τους φίλους μας με την διαφορετικότητα που έχει κάθε ένας και δεν προσπαθούμε να τους πατρονάρουμε. Αν νιώθετε ότι προσπαθούν να σας καθοδηγήσουν, είναι φυσικό επακόλουθο να κρύβετε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας γιατί στη σχέση σας με τον/την φίλη σας δεν νιώθετε συναισθηματική ασφάλεια.
Δεν υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο τι προσφέρετε και τι σας παρέχουν. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά ανάμεσα σε φίλους, που η μια πλευρά δίνει και η άλλη παίρνει. Φίλοι που μονίμως σας στήνουν στα ραντεβού σας. Γκρινιάζουν για όλους και όλα και το δικό σας ζήτημα δεν είναι ποτέ αρκετά σοβαρό ώστε να συζητηθεί αρκετά. Το επίκεντρο των συζητήσεων τους ανήκει, εσείς πρέπει να μονίμως να κάνετε στην άκρη. Δεν σας ρωτάνε ποτέ ‘’εσύ τι κάνεις;’’ ή ‘’τι νιώθεις’’ γιατί δεδομένα πρέπει να είστε καλά ώστε να λύσετε τα δικά τους προβλήματα. Αν ακούτε συχνά φράσεις όπως ‘’εσύ μπορείς’’ ή ‘’εσύ δεν έχεις ανάγκη’’ και δεν αντιδράτε, τότε κινδυνεύετε να τους πιστέψετε και να μην αποζητάτε βοήθεια ακόμα κι όταν περνάτε δύσκολα. Να θυμάστε πως όλοι έχουμε ανάγκη από ισορροπία στη ζωή μας, είμαστε τρωτοί και χρειαζόμαστε να δίνουμε και να παίρνουμε φροντίδα, αγάπη και συναισθηματική ασφάλεια σε σωστές δόσεις. Αν σε μια φιλία ή σε οποιασδήποτε μορφής σχέσης, νιώθετε ότι παραγκωνίζονται οι ανάγκες σας, αναλογιστείτε αν θέλετε να μείνετε ή να φύγετε και αποφασίστε να κάνετε αυτό που είναι σωστό για εσάς.
Νιώθετε να σας μειώνουν. Ίσως έχετε παρατηρήσει ότι μεταξύ αστείου και σοβαρού οι φίλοι σας σάς υποβιβάζουν ή σας υποτιμούν. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα τα οποία μπορούμε να φέρουμε στο μυαλό μας, ειδικά όταν μέσα από την προσβολή, εκείνοι διασκεδάζουν κι εσύ πληγώνεστε. “Τι έγινε, σε προσέλαβαν, αφού δεν είχες τα προσόντα’’, ή ‘’δεν το περίμενα ότι θα σου πήγαινε αυτό το φουστάνι με τα παραπάνω κιλά που έχεις’’, ‘’πήρες το πτυχίο, αντιγράφοντας υποθέτω’’. Αν υπάρχουν τέτοιες στοιχομυθίες μεταξύ εσάς και των φίλων σας, τότε μην διστάσετε να απαντήσετε. Μπορείτε να πείτε “είσαι καλά, να ανησυχήσω, σου συμβαίνει κάτι;”, μετά το πρώτο ξάφνιασμα η απάντηση που συνήθως θα ακούσετε είναι, ‘’μια χαρά είμαι γιατί;’’ και τότε μπορείτε να πείτε: ‘’δεν μπορεί, κάτι συμβαίνει για να γίνεσαι τόσο προσβλητικός/η. Θα ήθελα να ξέρω τι εννοείς’’. Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα θελήσει να το συνεχίσει, παρόλα αυτά αν το τραβήξει κι άλλο μην φοβηθείτε να πείτε αυτά που νιώθετε έξω από τα δόντια και το “έλα μωρέ, πλάκα κάνω” που χρησιμοποιείτε συχνά από τοξικούς ανθρώπους, να θυμάστε ότι ως απάντηση δεν γίνετε αποδεκτή. Η δε υπομονή και η ευγένεια έχουν κι αυτές τα όρια τους.
Δεν σέβονται τα όριά σας. Η “Ι” δεν άντεχε με τίποτα τη νυχτερινή ζωή και ειδικά τα ξενύχτια. Για την “Ν” όμως η νυχτερινή βόλτα ήταν καθημερινός τρόπος ζωής. Πολλές φορές σκαρφιζόταν ένα πρόβλημα έτσι ώστε η “Ι” να την ακολουθήσει στην βραδινή της έξοδο για να τα πούνε, γιατί “μέσα στο σπίτι έσκαγε” . Άλλες φορές επέμενε να παρακολουθήσουν μια ταινία από αυτές που η “Ι” δεν θα επέλεγε ποτέ. Δυσανασχετούσε όταν η “Ι” κανόνιζε να βγει με συναδέλφους της και δεν την προσκαλούσε να συμμετέχει στην έξοδό τους ή δεν της πρότεινε να τη φιλοξενήσει στο σπίτι της οικογένειάς της το καλοκαίρι. Από την άλλη όμως η “Ν” δεν έκανε τις αντίστοιχες υποχωρήσεις ούτε προσκλήσεις. Φρόντιζε όμως να κάνει ακριβά δώρα στους φίλους της. Εκείνοι ένιωθαν υποχρεωμένοι απέναντί της και η “Ν” είχε το πάνω χέρι.
Η φιλία είναι ακριβή και πολύτιμη. Δεν ανταλλάσσεται και δεν εξαγοράζεται και στους φίλους μας φερόμαστε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που θέλουμε οι άλλοι να φέρονται σε εμάς. Μην διστάσετε να δείξετε τη δυσαρέσκεια σας όταν τα όριά σας παραβιάζονται και δεν σας δίνουν την πρέπουσα σημασία. Δεν έχετε κανένα λόγο ώστε να επιτρέπετε να σας υποβιβάζουν και σας υποτιμούν. Με τους φίλους μας αξίζει να νιώθουμε ότι είμαστε ισότιμοι και ότι μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας. Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό δεν είναι φιλία.
“Μην τρέφεις αυταπάτες ότι η φιλία σου δίνει το δικαίωμα να γίνεσαι δυσάρεστος σ’ αυτούς που είναι κοντά σου. Όσο πιο στενή είναι η σχέση σου με κάποιον, τόσο πιο απαραίτητο είναι να είσαι διακριτικός και ευγενικός”
Oliver W. Holmes
* * *
Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική, ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, κλείστε τη συνεδρία σας εδώ για να συζητήσουμε ό,τι σας απασχολεί.
Γαβριέλλα Καραπατή
