Επικριτικοί Συγγενείς; Βάλε Όρια!

Φανταστείτε την σκηνή: οικογενειακό τραπέζι γεμάτο με γιορτινά πιάτα, γέλια, φωνές και… την πάντα παρούσα “καλοπροαίρετη ” κριτική. Ξέρετε, εκείνες τις παρατηρήσεις που ξεκινούν με ένα γλυκό χαμόγελο και καταλήγουν σαν το κεντρί της μέλισσας. “Πάχυνες λίγο, ε; “, “ακόμα δεν βρήκες σύντροφο!”, ή “τι θα κάνεις με δουλειά;”, αυτά και άλλα πολλά! Αχ, αυτοί οι αγαπημένοι μας συγγενείς και όχι μόνο! Μην ανησυχείτε, δεν είστε μόνοι. Σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να δεχτούμε μια “αθώα” κριτική από κάποιον “γλυκούλη καλοπροαίρετο”, ειδικά στις γιορτές και τις οικογενειακές συγκεντρώσεις, που μετατρέπονται σε ένα άτυπο ριάλιτι με κριτές θείους, θείες και λοιπούς συγγενείς.

• Γιατί είναι σημαντικό να θέτουμε όρια;

Σκεφτείτε τον εαυτό σας σαν ένα πολύτιμο αντικείμενο το οποίο όμως, δεν σπάει με το παραμικρό, έχει τις αντοχές του. Τα όρια που εμείς πρέπει να βάλουμε, είναι σαν την προστατευτική του θήκη. Χωρίς αυτήν, είναι εκτεθειμένο σε χτυπήματα, σκόνη, ακόμα και σε άμεσα ή έμμεσα σχόλια που προσπαθούν να μειώσουν την αξία του. Όταν δεν θέτουμε όρια, επιτρέπουμε στους άλλους να μας φέρονται με τρόπους που μας υποτιμούν, μας πληγώνουν και σταδιακά αποδυναμώνουμε την αυτοεκτίμησή μας. Τα όρια λένε στον κόσμο (και κυρίως στον εαυτό μας): “Είμαι πολύτιμος/η και αξίζω σεβασμό”. Είναι μια δήλωση αυτοσεβασμού που μας βοηθά να διατηρήσουμε την ακεραιότητά μας και να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας. Δεν θα αφήνατε κάποιον να τσαλαπατήσει το πολύτιμό σας αντικείμενο, έτσι δεν είναι; Το ίδιο όμως ισχύει και για την αυτοεκτίμησή σας!

Η συνεχής κριτική, ειδικά από άτομα που αγαπάμε και μας αγαπούν, με λάθος ίσως τρόπο, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχή μας. Είναι σαν τοξική βροχή που σιγά-σιγά μας διαβρώνει. Το άγχος αυξάνεται και νιώθουμε συνεχώς σε εγρήγορση, σαν να περιμένουμε το επόμενο “χτύπημα”. Η κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί ως αποτέλεσμα της συνεχούς υποτίμησης και της αίσθησης ότι δεν είμαστε αρκετά καλοί. Οι σχέσεις μας επίσης επηρεάζονται, καθώς αρχίζουμε να απομακρυνόμαστε από τους ανθρώπους που μας πληγώνουν, ή δημιουργούμε σχέσεις εξάρτησης μέσα από τις οποίες αναζητάμε διαρκώς επιβεβαίωση.

Πολλοί πιστεύουν ότι το να θέτεις όρια είναι εγωιστικό. Λάθος! Είναι σαν να φοράς ζώνη ασφαλείας στο αυτοκίνητο. Δεν το κάνεις επειδή είσαι εγωιστής και δεν νοιάζεσαι για τους άλλους οδηγούς, αλλά για να προστατεύσεις τον εαυτό σου. Το να θέτουμε όρια είναι μια πράξη αυτοφροντίδας, μια δήλωση ότι οι ανάγκες μας είναι σημαντικές. Δεν είμαστε εδώ για να ευχαριστούμε τους πάντες και να θυσιάζουμε την ηρεμία μας. Έχουμε το δικαίωμα να λέμε “όχι “, να προστατεύουμε τον χρόνο μας, την ενέργειά μας και την ψυχική μας ηρεμία.

Φανταστείτε την εξής κατάσταση: Η θεία σας, π.χ., σας καλεί συνήθως Κυριακή πρωί-πρωί,  για να κουβεντιάσει μαζί σας. Γνωρίζει ότι είναι η μοναδική μέρα που εσείς βρίσκεστε στο σπίτι και η ανάγκη της είναι να διασκεδάσει τη μοναξιά της. Όμως την Κυριακή θέλετε να κοιμηθείτε μέχρι αργά και να χαλαρώσετε. Αν δεν θέσετε ένα όριο, τότε η θεία σας αλλά και ο ήχος του τηλεφώνου, θα σας γεμίζουν με άγχος και δυσφορία, χάνοντας έτσι την πολύτιμη ξεκούρασή σας. Αν όμως πείτε ευγενικά: “Εκτιμώ ότι θέλεις να επικοινωνείς μαζί μου, αλλά τις Κυριακές θέλω να ξεκουραστώ. Προτιμώ να τα πούμε αργότερα μέσα στην ημέρα”, τότε διεκδικείτε την ανάγκη σας για ξεκούραση και προστατεύετε τον εαυτό σας από το άγχος και τον εκνευρισμό.

• Πώς να θέσετε όρια;

Πριν ξεκινήσετε την “επιχείρηση οριοθέτησης “, είναι σημαντικό να κάνετε μια ειλικρινή συζήτηση με τον εαυτό σας. Σκεφτείτε: Τι με ενοχλεί πραγματικά; Τι είμαι διατεθειμένος/η να ανεχτώ και τι όχι; Πού είναι η “κόκκινη γραμμή ” μου; Είναι σαν να φτιάχνετε έναν χάρτη της προσωπικής σας “επικράτειας “. Μπορεί να ανακαλύψετε ότι είστε πιο ανεκτικοί από όσο νομίζατε, ή ότι έχετε όρια που ούτε καν γνωρίζατε ότι υπήρχαν. Ό,τι και να ανακαλύψετε είναι μια χαρά γιατί η αυτογνωσία είναι το πρώτο μεγάλο σας βήμα.

Μην προσπαθήσετε να θέσετε όρια την ώρα που η θεία σας, σερβίρει και σχολιάζει ταυτοχρόνως το βάρος σας. Θα χαλάσει η γιορτινή ατμόσφαιρα και οπωσδήποτε η διάθεσή σας. Προτιμήστε μια άλλη στιγμή, όταν θα έχει τελειώσει το γεύμα και όχι μπροστά σε όλο τον κόσμο για να μην έχετε παρεμβολές. Μιλήστε με ειλικρίνεια και ηρεμία και όλα θα πάνε μια χαρά.

Η επικοινωνία είναι το κλειδί. Μιλήστε με ευγένεια και με αποφασιστικότητα. Χρησιμοποιήστε προτάσεις με το “εγώ νιώθω …”  για να εκφράσετε τα συναισθήματά σας, χωρίς να κατηγορήσετε τον άλλον.

“Νιώθω άβολα όταν σχολιάζεις το βάρος μου”, αντί να πείτε: “με κουράζεις με τις παρατηρήσεις για τα κιλά μου”

“Έρχομαι σε δύσκολη θέση όταν μιλάς για τα προσωπικά μου”, αντί να πείτε: “δεν σου πέφτει λόγος”.

“Καταλαβαίνω ότι ανησυχείς, αλλά θα προτιμούσα να μην συζητάμε αυτό το θέμα “. Η πρόταση αυτή δείχνει ενσυναίσθηση και θέτει όριο ταυτόχρονα.

“Εκτιμώ την άποψή σου, όμως έχω πάρει τις αποφάσεις μου “. Δηλώνετε ότι αναγνωρίζετε μεν την άλλη πλευρά, αλλά στέκεστε σταθεροί στην απόφασή σας.

Η συνέπεια είναι το Α και το Ω. Αν θέσετε ένα όριο και μετά το παραβιάσετε εσείς οι ίδιοι, τότε οι άλλοι θα καταλάβουν ότι δεν το εννοείτε σοβαρά. Είναι σαν να λέτε: “Δεν πειράζει και τόσο, μπορείς να το ξανακάνεις”. Δείξτε σταθερότητα και μην υποχωρείτε, ακόμα κι αν οι αντιδράσεις είναι έντονες. Σκεφτείτε το σαν μια επένδυση για την ψυχική σας ηρεμία.

Λογικά, συγγενείς, φίλοι και συνάδελφοί δεν θα αρχίσουν να σας χειροκροτούν και να σας απονέμουν βραβεία για την αποφασιστικότητά σας. Μπορεί να υπάρξουν αντιδράσεις, από αμηχανία και σιωπή, μέχρι παράπονα και θυμό. Μην απογοητευτείτε! Είναι φυσιολογικό. Μείνετε ψύχραιμοι, επαναλάβετε τα όριά σας με ευγένεια και, αν χρειαστεί, απομακρυνθείτε από τη συζήτηση. Μην μπείτε σε μια ατέρμονη διαμάχη, δεν υπάρχει λόγος να σας ταλαιπωρείτε.

Να θυμάστε ότι τα όρια δεν μπαίνουν με φωνές, τσακωμούς και εκβιασμούς αλλά με ηρεμία, σταθερότητα, επιμονή και υπομονή.

• Πώς να επιβληθείτε στους επικριτικούς;

Πριν βγείτε στη “μάχη ” της οριοθέτησης, πρέπει να ξέρετε ποια είναι τα “όπλα ” σας. Δηλαδή, τι αντέχετε και τι όχι. Είναι σαν να ετοιμάζετε τη βαλίτσα των διακοπών, δεν θα πάρετε χειμερινά ρούχα για καλοκαιρινές διακοπές, σωστά; Κάντε λοιπόν μια εσωτερική ανασκόπηση. Σκεφτείτε τις στιγμές που νιώσατε άβολα, πληγωμένοι ή θυμωμένοι από τα σχόλια των συγγενών σας. Τι ακριβώς σας ενόχλησε; Η ερώτηση “Πότε θα παντρευτείς; ” για δέκατη φορά; Το σχόλιο για τα κιλά σας; Η κριτική για τις επαγγελματικές σας επιλογές; Μόλις αναγνωρίσετε τα όριά σας, θα είστε έτοιμοι να τα υπερασπιστείτε.

Μην περιμένετε δοξασίες. Οι άνθρωποι συνήθως αντιδρούν με αμηχανία ή με θυμό, ενώ άλλοι θα προσπαθήσουν να σας χειραγωγήσουν δημιουργώντας σας τύψεις και ενοχές. Είναι φυσιολογικό. Μην τσιμπάτε! Μείνετε ψύχραιμοι και επαναλάβετε τα όριά σας. Αν η κατάσταση γίνει πολύ έντονη, μπορείτε ευγενικά να απομακρυνθείτε από τη συζήτηση ή και από το σπίτι.

• Αντιμετωπίζοντας τις δύσκολες καταστάσεις

Δυστυχώς, υπάρχουν και οι περιπτώσεις όπου, παρά τις προσπάθειές μας να θέσουμε όρια, η κριτική επιμένει! Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρειάζεται να έχουμε πιο “προχωρημένη” στρατηγική.

• Αλλάξτε θέμα συζήτησης:  Όταν νιώθετε ότι η συζήτηση οδηγείται σε “επικίνδυνα ” μονοπάτια, προσπαθήστε να την αλλάξετε θέμα με ευγένεια. Π.χ., αν ο θείος σας ξεκινήσει πάλι να σας ρωτάει για τη δυσκολία σας να βρείτε δουλειά, μπορείτε να πείτε: “Ας μιλήσουμε καλύτερα για τη δική σου δουλειά. Μαθαίνω από σένα …”.
• Χρησιμοποιήστε χιούμορ με προσοχή:  Μια χιουμοριστική απάντηση μπορεί να αποφορτίσει την ατμόσφαιρα και να δείξει ότι δεν παίρνετε την κριτική στα σοβαρά. Π.χ., αν σας πουν “Έχεις πάρει λίγα κιλά! “, μπορείτε να απαντήσετε χαμογελώντας: “Ναι, αλλά είναι όλα από χαρά και αγάπη!”. Το χιούμορ πρέπει να είναι ελαφρύ και όχι ειρωνικό, για να μην παρεξηγηθεί.
• Σύντομες και ξεκάθαρες απαντήσεις:  Μην μπείτε σε λεπτομέρειες και δικαιολογίες. Μια σύντομη και ξεκάθαρη απάντηση είναι συνήθως η καλύτερη λύση. Π.χ., αν σας ρωτήσουν “Γιατί δεν έχεις παντρευτεί ακόμα; “, μπορείτε να απαντήσετε: “Δεν είναι στις προτεραιότητές μου αυτή τη στιγμή και αλλάξτε αμέσως θέμα συζήτησης”.
• Αποφύγετε την αντιπαράθεση:  Μην προσπαθήσετε να πείσετε τον συγγενή σας ότι έχει άδικο. Δεν θα κερδίσετε τίποτα. Αλλάξτε θέμα, συνομιλητή, ή δωμάτιο, για να μην χάσετε την ηρεμία σας. Δεν αξίζει τον κόπο!
• Αποστασιοποιηθείτε: Η αποστασιοποίηση δεν σημαίνει ότι απομακρύνεστε εντελώς από την οικογένειά σας. Σημαίνει ότι δημιουργείτε μια ψυχική απόσταση από την κριτική τους, ώστε να μην σας επηρεάζει. Είναι σαν να φοράτε “αδιάβροχο” στην ψυχή σας.
• Περιορίστε τον χρόνο που περνάτε με τα άτομα που ασκούν συνεχώς κριτική.  Αν γνωρίζετε ότι κάποιος συγγενής είναι ιδιαίτερα επικριτικός, προσπαθήστε να περιορίσετε τον χρόνο που περνάτε μαζί του.
• Μην παίρνετε την κριτική προσωπικά:  Θυμηθείτε ότι η κριτική των άλλων συνήθως λέει περισσότερα για αυτούς παρά για εσάς.
• Εστιάστε στα θετικά:  Αφιερώστε χρόνο σε δραστηριότητες που σας ευχαριστούν και σας κάνουν να νιώθετε καλά με τον εαυτό σας.

Να θυμάστε:

Η υποστήριξη από φίλους ή άλλους συγγενείς που κατανοούν την κατάστασή σας, μπορεί να είναι πολύτιμη. Η συζήτηση με κάποιον που σας καταλαβαίνει μπορεί να σας βοηθήσει να νιώσετε λιγότερο μόνοι και να αποκτήσετε μια διαφορετική οπτική.

Ζητήστε βοήθεια αν παρατηρείτε όμως ότι δυσκολεύεστε να αναπτύξετε στρατηγικές αντιμετώπισης της κριτικής και να ενισχύσετε την αυτοεκτίμησή σας. Μην διστάσετε να απευθυνθείτε σε ένα σύμβουλο.

Η οριοθέτηση είναι μια πράξη αγάπης προς τον εαυτό σας. Δεν είναι εγωισμός, αλλά αυτοφροντίδα. Και, όπως σε κάθε προσπάθεια, χρειάζεται υπομονή, επιμονή και λίγο χιούμορ. Μην απογοητεύεστε αν δεν πετύχει αμέσως. Το σημαντικό είναι να συνεχίσετε να προσπαθείτε και να θυμάστε ότι αξίζετε σεβασμό και ευτυχία.

Αν νιώθεις ότι θα ήθελες να κουβεντιάσεις τις σκέψεις σου, μην διστάσεις να επικοινωνήσεις μαζί μου εδώ

Καλές γιορτές σε όλους σας.

* * *

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική, ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, στείλτε μου το μήνυμα σας εδώ για να κουβεντιάσουμε για ό,τι σας απασχολεί.

Γαβριέλλα Καραπατή