Ναρκισσιστές και πως να τους ξεχωρίσετε

Σκεφτόμουν ότι μιλάμε, διαβάζουμε και γράφουμε τόσο συχνά για τους ναρκισσιστές, ψάχνοντας να βρούμε τρόπους ώστε να συνυπάρξουμε μαζί τους, σαν να τους ανακαλύψαμε μόλις χθες.  Η αλήθεια είναι ότι οι ναρκισσιστές πάντα υπήρχαν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν.

Ο Freud μας έχει πει ότι ο ναρκισσισμός είναι αποτέλεσμα αδιάκριτου επαίνου από τους γονείς ή ψυχρότητας και απόρριψης. Ζώντας ένα παιδί ανάμεσα σε αυτούς τους δύο συγκρουσιακούς πόλους θα εμφανίσει χαρακτηριστικά ναρκισσιστή και η σύγχρονη ψυχολογία δείχνει να συμφωνεί μαζί του.

Οι ψυχολόγοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτός ο συνδυασμός των εμπειριών της παιδικής ηλικίας, μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τη ταυτόχρονη “μεγαλοπρέπεια και ευθραυστότητα”, που είναι τόσο χαρακτηριστικές στους ενήλικες ναρκισσιστές.

Το δε παράδοξο είναι, ότι ο ναρκισσισμός δεν είναι ούτε απολύτως καλός αλλά ούτε απολύτως κακός. Ένας ναρκισσιστής μπορεί να είναι προσαρμοστικός ή δυσπροσαρμοστικός, ελκυστικός ή αποκρουστικός, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τη γοητεία και την πονηριά του.

Πως όμως μπορούμε να ξεχωρίσουμε έναν ναρκισσιστή;

Συνήθως είναι η προσωποποίηση του φανταχτερού και του κραυγαλέου κι αυτά, κατά γενική ομολογία, είναι χαρακτηριστικά που τα καταλαβαίνουμε με την πρώτη ματιά. Πέρα όμως από αυτά πως εντοπίζουμε εύκολα ένα ναρκισσιστή; 

Είναι το κέντρο του κόσμου. Ακόμα κι όταν δεν έχουν να επιδείξουν δικά τους κατορθώματα θα δανειστούν τις ιδιότητες π.χ. της οικογένειάς τους. “Ο πατέρας μου είναι …” και πάει λέγοντας. Αν δεν έχετε εντυπωσιαστεί εσείς χάνετε!

• Γίνονται γενναιόδωροι, ενδιαφέρονται για το γενικό καλό, κάνουν ‘’χάρες’’ και υπερβολές κι αυτό, μέχρι να σβήσουν τα φώτα και οι κάμερες. Παριστάνουν ότι ενδιαφέρονται για εσάς και τα προβλήματά σας αλλά μην γελιέστε, αυτό δεν ισχύει. Ελέγχουν μόνο μέχρι ποιου σημείου είστε διαθέσιμοι ώστε να ασχοληθείτε μαζί τους.  Οι ναρκισσιστές δεν δίνουν δεκάρα για τα συναισθήματά σας.
• Είναι υπερευαίσθητοι και ανασφαλείς. Φοβούνται την κριτική ακόμα κι όταν δεν βρίσκονται αντιμέτωποι με αυτήν σε τέτοιο σημείο, ώστε να βιώνουν “μεγάλα δράματα”. Οι “ευάλωτοι ναρκισσιστές” είναι εγωκεντρικοί και υπερβολικά αμυντικοί και πάντα θα ρίξουν το φταίξιμο κάπου αλλού. Οι ίδιοι δεν κάνουν ποτέ λάθη.
• Είναι επιρρεπείς σε συναισθήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η αυτοσυνείδηση ​​και η ντροπή. Τέτοια συναισθήματα είναι ένδειξη εγωκεντρικότητας και αυτο-απορρόφησης.
• Είναι μονίμως τα θύματα. Δεν φταίνε οι ίδιοι για τις επιλογές, τα λάθη, τις γκάφες ή τις αποτυχίες τους αλλά πάντα κάποιος άλλος.
•  Υποτιμούν άλλους ανθρώπους, ειδικά τους πιο αδύναμους, τους υφισταμένους τους, τους νεότερους αλλά και τους ξένους. Μιλούν διαρκώς για τον εαυτό τους και τα επιτεύγματά τους και συχνά οικειοποιούνται τις ιδέες άλλων. Όταν αναφέρονται σε συνεργάτες, φίλους ή και μέλη της οικογένειας τους, έχουν αδιάφορο, συγκαταβατικό ή και υποτιμητικό ύφος. Οι ναρκισσιστές δεν μπορούν να μοιραστούν τίποτα και με κανέναν.

Τι μπορείτε να κάνετε αν μοιράζεστε τη ζωή σας με έναν ναρκισσιστή;

Η πιο εύκολη απάντηση είναι να το βάλετε στα πόδια. Αυτό όμως δεν είναι πάντα εφικτό. Ένας ναρκισσιστής μπορεί να έχει οποιαδήποτε σημαντική θέση στη ζωή σας. Να είναι το παιδί σας, ο προϊστάμενός σας, ο σύντροφός σας, ο πατέρας ή η μητέρα σας. Αυτό που θα ήταν καλό να θυμάστε είναι, ότι κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και όποιος κι αν είναι ο δικός σας ναρκισσιστής, η βασικότερη αρχή είναι μια. Να θέσετε αυστηρά και συγκεκριμένα όρια. Μην ξεχνάτε ότι στους ναρκισσιστές δεν αρέσει να εκθέτουν τον εαυτό τους στον κίνδυνο της κριτικής, του λάθους και της αποτυχίας. Η πιθανότητα και μόνο ότι μπορούν να βρεθούν στο κέντρο του ενδιαφέροντος για τους παραπάνω λόγους, τους πανικοβάλει και τους αναγκάζει να συμμορφωθούν. “Με την πρώτη;” θα με ρωτήσετε και η απάντηση είναι πως όχι.

Θα γίνουν σκληρά παζάρια ώστε να περάσει το δικό του ή το δικό της. Αν όμως αυτό που είπατε ως απειλή το τηρήσετε και κατανοήσει ότι “δεν παίζετε”, τότε θα δείτε τα πράγματα να στρέφονται προς όφελός σας. Δοκιμάστε το.

“Οι ναρκισσιστές δεν έχουν την ικανότητα να αγαπούν πραγματικά τους άλλους, γιατί δεν μπορούν να δουν πέρα από τον εαυτό τους.”

Sam Vaknin

* * *

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική, ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, κλείστε τη συνεδρία σας εδώ για να συζητήσουμε ό,τι σας απασχολεί.

Γαβριέλλα Καραπατή