Φράσεις που χρησιμοποιεί ένας ναρκισσιστής για να σας χειραγωγήσει

Η “Α” δυσκολεύτηκε να αποδεχθεί ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε σε μια οικογένεια η οποία είχε ναρκισσιστικό προφίλ. Το κατάλαβε σε μεγάλη ηλικία, όταν συνειδητοποίησε ότι η σχέση της με τον αδελφό της, βασιζόταν στις δικές της υποχωρήσεις, που τις περισσότερες φορές στρεφόταν όλες εις βάρος της. Τα δε συναισθήματα που εντέχνως της καλλιεργούσε ο αδελφός της, την γέμιζαν με ενοχές, με αποτέλεσμα να προσφέρει τόσο ψυχικά όσο και υλικά αγαθά, τα οποία όμως δεν είχε. Η “Α” είχε διδαχθεί από μικρή, να καλύπτει τις παράλογες ανάγκες του αδελφού της αλλά και ολόκληρης της οικογένειας. Η έκρηξη που ακολούθησε μετά τη συνειδητοποίησή της, ήταν φυσικό επακόλουθο, όπως και οι εσωτερικές ισορροπίες που εν τέλει βρήκε.

Ένας ναρκισσιστής μπορεί να χρησιμοποιήσει φαινομενικά αθώες φράσεις κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης για να σας χειραγωγήσει. Οι πιο συνηθισμένες φράσεις είναι, “λυπάμαι που νιώθεις έτσι”, “έχεις θέματα θυμού” και “εσύ φταις. Οι συγκεκριμένες φράσεις επιτρέπουν στον ναρκισσιστή να μην δείξει ενσυναίσθηση, να μετατοπίσει την ευθύνη και να σας προκαλέσει ενοχές.

Το να προσπαθήσετε να κουβεντιάσετε ένα θέμα με ένα ναρκισσιστή, είναι συνήθως δύσκολο. Είναι πιθανό να νιώσετε ή να έχετε ήδη νιώσει ότι βρίσκεστε σε ‘’πεδίο μάχης’’ το οποίο σε καμία περίπτωση δεν σας προσφέρει λύσεις στο πρόβλημά σας. Πολλές φορές δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι ο ναρκισσιστής με τον οποίο σχετιζόμαστε είναι το πρόβλημα κι αυτό γιατί χρησιμοποιούν φράσεις κατά τη διάρκεια μιας αντιπαράθεσης που φαίνονται μεν αθώες αλλά στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά χειριστικές. Τα συναισθήματα που εντέχνως σας ξυπνούν, επιτρέπουν στον ναρκισσιστική να αποποιηθεί την ευθύνη, να την μετατοπίσει και να σας προκαλέσει ενοχές!

“Λυπάμαι που νιώθεις έτσι”
Αυτή η απάντηση φαίνεται συνηθισμένη και γιατί όχι, ευγενική. Αν όμως ρίξουμε μια πιο βαθιά ματιά θα ανακαλύψουμε ότι δεν είναι έτσι ακριβώς. Αντί ο ναρκισσιστής να μπει στη θέση σας σε μια προσπάθεια να καταλάβει πώς νιώθετε, απορρίπτει αμέσως το συναίσθημά σας και το χαρακτηρίζει “δικό σας”, αποποιούμενος την ευθύνη των πράξεών του ή των λόγων του. Δεν δέχεται το μερίδιο της ευθύνης του και αρνείται να σκεφτεί γιατί νιώθετε έτσι. Η αντι-ενσυναίσθηση του, σας δείχνει ότι δεν ενδιαφέρεται να προσπαθήσει να καταλάβει πώς νιώθετε και τι ήταν αυτό που το πυροδότησε.

Παράδειγμα: Η “Α” κάθε φορά που πίεζε τον αδελφό της να της εξηγήσει γιατί της συμπεριφερόταν τόσο άσχημα, απαιτώντας από εκείνη υποστήριξη, ψυχολογική αλλά και υλική, ακολουθούσε την εξής τακτική. Προσπαθούσε να την πείσει ότι αυτά για τα οποία τον κατηγορούσε, ήταν δημιουργήματα του μυαλού της και αμέσως μετά φρόντιζε να της λέει, και όχι να της δείχνει, πόσο πολύ νοιαζόταν για εκείνη. Το ενδιαφέρον του για την αδελφή του δεν κρατούσε πάνω από δύο με τρεις ημέρες, μετά επανερχόταν στη γνωστή του συμπεριφορά. Λίγο πριν η “Α” κάνει τη μεγάλη της έκρηξη, έχοντας ζορίσει αρκετά τον αδελφό της, πήρε την πιο ειλικρινή του απάντηση, που πυροδότησε όμως την μετέπειτα συμπεριφορά της. ‘’Είσαι το εύκολο θύμα της οικογένειας’’ της είπε κι από εκεί άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι της αδελφικής τους σχέσης.

“Έχεις προβλήματα θυμού” 

Όταν κατά τη διάρκεια μιας αντιπαράθεσης ακούσετε την συγκεκριμένη φράση, να έχετε κατά νου ότι ο συνομιλητής σας προσπαθεί να μετατοπίσει την ευθύνη. Ένας ναρκισσιστής συχνά γίνεται προσβλητικός, ειδικά όταν αισθάνεται ότι τον έχουν ‘’στριμώξει’’. Αυτό σημαίνει ότι αντί να κοιτάξει να διορθώσει την κατάσταση, θα επιτεθεί και θα σας κατηγορήσει για να ‘’γλιτώσει’’. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνει να σας εκνευρίσει, να σας εξοργίσει ώστε να βγείτε εκτός ελέγχου. Αποδεικνύοντας έτσι ότι εσείς είσαστε οι παράλογοι και το λάθος είναι μόνο δικό σας. Να θυμάστε ότι στην πραγματικότητα, αυτός που έχει πρόβλημα με τον θυμό είναι ο ναρκισσιστής, ο οποίος δεν έχει τακτοποιήσει τα οργισμένα συναισθήματά του και έχει μάθει να σας χειραγωγεί.

Το πιο πιθανό είναι να συμφωνήσετε ότι κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης νιώσατε πραγματικό θυμό με αποτέλεσμα να πιστέψετε ότι ο νάρκισσος έχει δίκιο. Κάντε ένα βήμα πίσω και δώστε τον απαραίτητο χρόνο που χρειάζεστε ώστε να συνειδητοποιήσετε πως όταν σας αδικούν, είναι φυσιολογικό να νιώσετε θυμό. Ο ναρκισσιστής θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί αυτό το συναίσθημά σας, για να σας χειραγωγήσει. Να θυμάστε ότι η ικανότητά σας να βιώνετε όλα τα συναισθήματα και να τα επικοινωνείτε αντί να τα κρύβετε, είναι ό,τι καλύτερο μπορείτε να κάνετε για τον εαυτό σας. Επιτρέψτε να δηλώσετε ξεκάθαρα στον νάρκισσο συνομιλητή σας, την απογοήτευσή σας. Μην φοβηθείτε να πείτε ‘’νιώθω πολύ απογοητευμένος/η αυτή τη στιγμή’’ ακόμα κι όταν γνωρίζετε ότι ο ναρκισσιστής με τον οποίο βρίσκεστε σε αντιπαράθεση θα σας επιτεθεί λεκτικά. Το κέρδος σας είναι ότι θα δείτε ολόκληρη την εικόνα και θα πάψετε να κατηγορείτε ή να αμφιβάλετε για τον εαυτό σας.

“Εσύ φταις”
Η φράση αυτή είναι η προσπάθεια ενός ναρκισσιστή να σας προκαλέσει ενοχές. Συνήθως ξαφνιάζονται και αγανακτούν όταν προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε ένα θέμα ή προσπαθείτε να τους πείτε ότι σας πλήγωσαν. Μπορεί να γίνουν μελοδραματικοί ή να κλειστούν στον εαυτό τους και να αρνηθούν πεισματικά να σας μιλήσουν. Είτε έτσι είτε αλλιώς, σας επικοινωνούν ότι δεν επιτρέπεται να τους αντιμετωπίσετε ή να εκφράσετε ένα συναίσθημα που δεν τους αρέσει. Στη συνέχεια θα σας κατηγορήσουν ότι εσείς φταίτε ή ότι καταστρέψατε π.χ. την εκδρομή, επειδή τολμήσατε να φέρετε στην επιφάνεια και να αντιμετωπίσετε ένα ζήτημα.

Τι ακριβώς κάνει ο ναρκισσιστής; Επειδή καταλαβαίνει ότι είστε ένα άτομο με περισσότερη ενσυναίσθηση και συνείδηση, με αποτέλεσμα να αυτοτραυματίζεστε, η έκφραση ‘’εσύ φταις’’ ή  ‘’χάλασες την εκδρομή”, σας ενεργοποιεί το συναίσθημα της ενοχής. Είναι απαραίτητο να κουβεντιάσετε θέματα που σας προβληματίζουν και σας στενοχωρούν στη σχέση σας, ώστε να διατηρήσετε την εμπιστοσύνη και την εγγύτητα. Εάν τιμωρηθείτε επειδή προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε ένα πρόβλημα, να θυμάστε ότι το θέμα είναι του ναρκισσιστή και όχι δικό σας.

Το καλό νέο είναι ότι αν αφιερώσετε χρόνο ώστε να εκπαιδεύσετε τον εαυτό σας να εκφράζει τα συναισθήματά του, αποτρέπετε την χειραγώγησή σας. Μιλήστε ανοιχτά λοιπόν πρώτα στον εαυτό σας και στη συνέχεια στους ανθρώπους που είναι κοντά σας. Ποιο θα είναι το κέρδος σας; Το να καταλάβετε ποια είναι η πραγματική εικόνα των ανθρώπων που σας περιστοιχίζουν καθώς επίσης και η αντιμετώπιση των γεγονότων και των καταστάσεων που σας ταλαιπωρούν.

“Ο άνθρωπος είναι οι σχέσεις του”

Karl Marx

* * *

Ας μην ξεχνάμε ότι κάθε σχέση είναι διαφορετική, ειδικά αυτή με τον εαυτό μας. Καλό είναι να μην υποτιμάται η συνεργασία με έναν εξειδικευμένο σύμβουλο που με τις γνώσεις του και την εμπειρία του θα μπορέσει να προσφέρει βοήθεια και μια πιο ξεκάθαρη ματιά. Σε περίπτωση που θέλετε να μιλήσετε για τους δικούς σας προβληματισμούς, κλείστε τη συνεδρία σας εδώ για να συζητήσουμε ό,τι σας απασχολεί.

Γαβριέλλα Καραπατή